Утасгүйгээр цэнэглэх цахилгаан автобусыг туршиж байна

Английн Милтон Кийнс хот утасгүй технологиор цэнэглэх 8 цахилгаан автобусыг туршилтын журмаар ашиглаж эхлээд байна. Жилд 800 мянган зорчигчийг тээвэрлэх, 25 км урт бүхий автобусны шугамын эхлэл болон төгсгөлийн зогсоолд цахилгаан үүсгэгч ялтас байрлуулжээ. Автобусыг утасгүйгээр цэнэглэх уг туршилт Их Британид анхныхад тооцогдож байгаа юм. Туршилтын автобусуудыг шөнийн цагт баазад цахилгаанаар цэнэглэх боловч өдрийн цагт нэмэлт байдлаар утасгүйгээр цэнэглэж байна. Цэнэглэхийн өмнө жолооч автобусны доод хэсэгт байрлах цэнэг хүлээн авагчийг зогсоол дахь цэнэглэгч ялтаснаас 4 см зайд хүртэл буулгана.

Утасгүйгээр цэнэглэх ажиллагаа зөвхөн нэмэлт цэнэгээр хангах хэлбэрээр явагдаж, тээврийн үйлчилгээ эхлэх хүртэлх 10 минутын хугацаанд үргэлжилнэ. Индукцийн цахилгаан дамжуулалт хэмээн нэрлэгдэх энэ аргаар зогсоол дахь ялтасны ороомгоор цахилгаан дамжуулан соронзон орон үүсгэдэг. Уг соронзон орон автобусны ороомогт хүчдэл үүсгэж, батерейг цэнэглэдэг байна. Райтбас компанид үйлдвэрлэсэн эдгээр автобусуудыг туршилтын журмаар 5 жилийн хугацаанд ажиллуулах юм. Хэрэв туршилт амжилттай болвол цаашид нийтийн тээврийн бүх автобусанд хэрэглэхээр төлөвлөжээ. Утасгүйгээр цэнэглэх ийм систем Италийн 2, Герман, Голландийн тус бүр нэг хотод ашиглагдаж байгаа юм.

Мөн өнгөрөгч оноос Өмнөд солонгосын Гуми хотод нийтийн тээврийн автобусыг адил аргаар утасгүйгээр цэнэглэх туршилт эхэлсэн. Гэхдээ цэнэглэх ажиллагаа автобусыг зогсоолгүйгээр авто зам дээрх цэнэглэгчээс жолоодлогын үед хийгддэгээрээ онцлог юм. Өмнөд Солонгосын Шинжлэх Ухаан Технологийн Хүрээлэн (KAST)-ийн бүтээсэн уг технологи өмнө нь Сөүл парк болон их сургуулийн хотхон зэрэг хязгаарлагдмал хүрээнд ашиглагдаж байжээ. Туршилт одоогийн байдлаар нийтийн тээврийн 12 км урттай нэг шугамд хийгдэж байна.

Автозам болон автобусны хоорондын утасгүй цахилгаан дамжуулалтын энергийн үр ашиг 100кВ энергид 85% байна. Мөн цэнэглэгчийг автозамын нийт уртын 5 болон 15%-д л байрлуулахад хангалттай юм. Уг технологи автомашиныг хөнгөн, жижиг оврын батерейгаар тоноглож, ашиглалтын үед зарцуулах энергийг их хэмжээгээр бууруулах боломж бүрдүүлж байна. Хэрэв туршилт амжилттай үргэлжилбэл цаашид 10 орчим цахилгаан автобусыг нэмж хамруулахаар төлөвлөжээ.

эх сурвалж, BBC болон Wired

дэлгэрэнгүй

Нисдэг машины өнгөрсөн ба одоо

Хүмүүс эрт дээр үеэс шувуу мэт тэнгэрт дүүлэн нисэхийг хүсч, олон янзын бүтэлгүй оролдлогуудыг давтсаар иржээ. Одоогоос 100 гаруй жилийн өмнө нисэх онгоц бүтээгдэж, хүний хүсэл зарим талаар биелсэн гэж болно. Мөн газраар хурдлах автомашин бүтээгдэж, морин тэргийг халав. Тэр үеэс хойш нисдэг автомашин бүтээх оролдлого өнөөдрийг хүртэл үргэлжилж, олон арван загвар бүтээсэн ч туршилтын хүрээнээс хэтэрсэн нь нэгээхэн ч үгүй. Нисдэг машинд ердийн автомашинтай адил шаардлага тавигдана. Тэр нь аюулгүй, жолоодоход амар, үнэ өртөг боломжийн байх.

Нисдэг машин бүтээхэд тулгардаг хамгийн том бэрхшээл нь технологийн хувьд ердийн авомашинаас ялгаатай байдаг явдал юм. Нисэх онгоц бүтээхэд тавигддаг гурван үндсэн шаардлага бий. Эхнийх нь хөдөлгүүрийг тасралтгүй эргэлдүүлж, урагшлах хүч үүсгэх ёстой. Дараа нь далавчны өргөх хүч буюу онгоцыг агаарт хөөргөхөд хүргэх хийцийн хэлбэр юм. Сүүлчийнх нь их биеийн жинг аль болох бага, хөнгөн байлгах ёстой. Тэгвэл автомашины хөдөлгүүрээс дугуйнд хувьсан өөрчлөгдөх хүч өгөгддөг. Мөн машины хэлбэр нь жолоодлогын үед доош чиглэсэн хүч үйлчлэх нөхцөлийг хангах ёстой.

Технологийн эрс тэс шаардлагуудыг нэгтгэж, нисдэг машин бүтээх ородлого 100 гаруй жилийн өмнөөс эхэлжээ. Энэ хугацаанд 300 гаруй загвар бүтээгдсэн боловч цаг хугацаа, хөрөнгө мөнгө дэмий үрэхээс хэтэрсэнгүй. Хамгийн анхны нисдэг машинд дөхөж очих загварыг 1908 онд Жакоб Элихем бүтээжээ. Эвхэгддэг далавчтай уг загвар дэлхийн анхны нисэх онгоц нисч эхэлсэнтэй бараг адил цаг үед хамаарна. Харин 1935 онд анхны нисдэг машин бүтээгдсэн боловч эхний туршилтаар шатаж, оролдлого бүтэлгүйтсэн байна.

Тэгвэл орчин үед нисдэг машины технологийн хувьд гар утас, хиймэл дагуул зэрэгтэй харьцуулахад илүү хялбар болжээ. Хамгийн гол хүндрэл нь маш их мөнгө зарцуулна. Өмнөд африкийн Эквадор улсад өсч хүмүүжсэн Стив Сент нутгийн хүмүүст хамгийн их шаардлагатай зүйлийг бүтээж өгөхөөр шийджээ. Нисэх онгоцноос өөр тээврийн хэрэгсэл ашиглах боломжгүй ширэнгэн ойн нөхцөлд орон нутгийн иргэд хялбар жолоодох боломжтой нисдэг машин хамгийн тохиромжтой зүйл байв. Засварлахад хялбар, хучилттай болон хөдөөгийн замд тохиромжтой, цас, бороо зэрэг цаг агаарын нөхцөлд ашиглах боломжтой анхны загварыг бүтээхэд 8 жил зарцуулагджээ.

Шүхэр, дугуй, хөнгөн хөдөлгүүрийг агуулж, Маверик хэмээн нэрлэгдэх болсон энэ загвар өдийг хүртэл бүтээгдсэн нисдэг машинууд дундаас хамгийн амжилттай, бас хамгийн хөнгөн жинтэй нь юм. Маверикийн хурд газарт 65 км/ц хүрэх үед нисэх горимд шилжих товчлуурыг дарсанаар машин автоматаар хөөрч эхлэнэ. Удирдлага нь тун хялбар бөгөөд хааз гишгэх үед хөөрч, эсрэг тохиолдолд доошлоно. Зөвхөн жолооны хүрдээр залагдах шүхрийн удирдлага нь бусад төрлөөс хамаагүй энгийн байна. Гэхдээ цаана нь компьютерийн автомат тохируулга ашиглагдана. Газардсаны дараа шүхрээ эвхээд авто зам горимд шилжихэд л ердийн автомашин болон хувирна.

Газарт дөнгөж 4 секундэд 100 км/ц хурд авч, 160км/ц хүртэл хурдална. Уг машин технологийн хувьд хангалттай түвшинд хүрсэн боловч үнэ өндөр хэвээр байна. Мөн хамгийн том сул тал нь салхи ихтэй тохиолдолд нисэх боломжгүй. Гэхдээ энэ нь бага оврын нисэх онгоцонд адилхан тохиолддог хүндрэл юм. Нөгөө талаас том хэмжээний шүхэр нь томоохон хотод ашиглах боломжийг хязгаарлана. Нисдэг машины мөрөөдлийн гэмээр өөр нэгэн загвар нь Массечусетсийн их сургуульд бүтээсэн Трансишн юм. Энэ загвар нэг л хөдөлгүүрээр газарт дугуйг, агаарт сэнсийг эргүүлэх боломжтой. Гэхдээ хамгийн төвөгтэй асуудал нь нэг бүрийн үнэ 200 мянган доллараар үнэлэгдэж байгаад юм. 

АНУ-д нисдэг машин бүтээх оролдлого хамгийн өндөр идэвхтэй өрнсөн цаг үе нь 1930-аад он байв. 1934 онд америкийн Тэнгисийн цэргийн хүчнээс энгийн, аюулгүй, 700 долларт багтах хямд өртөг бүхий нисэх төхөөрөмжийн уралдаан зарласан байна. Уралдаанд ирсэн загваруудын нэг Аэробайл нисдэг машины анхны загваруудын нэгт тооцогдоно. Түүний онцлог нь сүүл хэсэггүй загвар юм. Нисэх онгоцны сүүл хэсэгт онгоцыг тонголзох хөдөлгөөн хийхээс сэргийлэх жижиг хэвтээ далавч, хөндлөн чиглэлийн эргэлтийг хязгаарлах босоо далавч нэг ширхэг тус тус байдаг.

Тэгвэл Аэробайлд үндсэн далавчийг урдаас хойш сунаж тогтсон хэлбэртэй болгон, түүний үзүүрт босоо чиглүүлэгч угсарч, сэнсийг их биеийн хойд хэсэгт байрлуулснаар нислэгийн үеийн сүүлний үүргийг бүрэн орлуулсан байна. Нисэх төхөөрөмжийн энэ загвар нь сүүлд зорчигч тээврийн дуунаас хурдан онгоц болон цэргийн нисэх хүчний сөнөөгч онгоцны загваруудад ашиглагдаж болжээ. Мөн Аэробайлын жижиг хэмжээтэй үндсэн далавчийг салгавал автозамаар хурдлах боломжтой. Уг нисдэг машин уралдаанд тэргүүлсэн бүтээлүүдийн нэг боловч тавхан ширхэг үйлдвэрлэгджээ.

1940-оод оны сүүлээр бий болсон Эйрфибиа загварын сүүл хэсгийг салгавал 70 км/ц хүртэл хурдлах чадвартай байв. Уг загварын аюулгүй байдал бүрэн батлагдаж, мөрөөдлийн тээврийн хэрэгсэл гэгдэж байсан боловч 7-оос илүү захиалага авч чадаагүй байна. Нисдэг машины зах зээл байгаагүйгээс гадна түүний өмнөхөн гарсан өөр нэгэн загварын осол хүмүүсийн болгоомжлолыг төрүүлжээ. Эйрфибиагийн өрсөлдөгч нь 1946 онд бүтээгдсэн Эйролокер байв. Нисдэг машин автозамаар явахад гол саад болдог зүйл бол далавч байдаг. Тэгвэл Эйролокер далавчийг хялбар салгаж, угсрах боломжтой хийгдсэнээрээ тухайн үеийн шинэлэг санааг хэрэгжүүлжээ.

Мөн сүүл хэсгийг нисэх буудалд орхих шаардлагагүй бөгөөд чиргүүл хэлбэрээр чирж явах боломжтой. Өөр нэг онцлог нь гурван үзүүрт од хэлбэрийн сүүл юм. Сүүлний ийм хэлбэр автозамаар явах үед газарт шүргэхээс сэргийлнэ. Уг нисдэг машин тухайн үед багагүй нэрд гарч, Мерлин Монро зэрэг алдартнууд хөлөглөж байв. Харин үйлдвэрлэгчид дөнгөж 270 машины захиалга ирсэн нь ашиггүйд тооцогдож, үйлдвэрлэлээ зогсооход хүргэжээ. Тэдний тооцоогоор дор хаяж 500 ширхэгийг үйлдвэрлэж байж ашиг олох байв. Сонирхуулахад уг нисдэг машины 1956 онд үйлдвэрлэгдсэн сүүлийн загвар одоо ч ниссээр байна.

Орчин үед хувийн нисэх онгоц эзэмших хүн олон болсон ч нисдэг машинтай хүн бараг байхгүй. Зарим хүн машиныг өөрчилж, нисгэдэг болгохыг зорьдог бол зарим нь онгоцыг өөрчилж замаар хурдлахыг хүч байна. Харин автомашин онгоц хоёрыг нэгтгэхийн тулд бүхнийг тэгээс эхлэх хэрэгтэй гэж үзсэн хүн бол Жон Браун юм. Тэр залуугаасаа нисдэг машин сонирхож, 30 гаруй жилийн хугацаанд 2000 гаруй загварыг судлажээ. Тэдгээрт тулгуурлан бүтээсэн загвар нь Карплэйн юм. Уг загварын далавчийг их биед эвхэж, шаардлагатай тохиолдолд автоматаар ил гаргах боломжтой.

Загварын үндсэн онцлог нь хоёр хэсэгт хуваагдах их бие юм. Дэргэдэх зорчигчтой шууд ярилцах боломжгүй ч хоёр хүний суудалтай энэ загвар нисэх хөдөлгөөний онолын хувьд төгс загвар гэгдэж байна. Автомашины хүндийн төв дөрвөн дугуйн голд байрлаж, тогтворжилтыг хангадаг. Харин нисэх онгоцонд хойд буюу том дугуйд төвлөрч, газраас тасрах үеийн хөөрөлтийг дэмждэг. Тэгвэл Карплэины далавчны байрлалаас хамааран хүндийн төвийг шилжүүлэх боломжтой. Далавчийг эвхэх үед хүндийн төв дугуйнуудын хооронд шилжинэ. Энэхүү нисдэг машин одоогоор концепт загвар төдий байгаа бөгөөд хэзээ үйлдвэрлэгдэх нь тодорхойгүй байгаа юм.

Нисэх төхөөрөмжийг автомашинаас илүү аюултайд тооцох хүн олон байдаг. Гэхдээ нүүрээ будах,  гар утсаар ярих мэтийн жолоодлогын үед хориглогдсон үйлдлүүдээс үүдэлтэй ослын тоо авто замд буурдаггүй. Технологийн хувьд аюулгүй ч автомашины ослын дийлэнх хувьд хүний хүчин зүйл голлон нөлөөлдөг. Энэ нь нисэх онгоцны ослын үед ч адилхан нөлөөлдөг. Хүний алдаанаас үүдэлтэй ослын тоог бууруулах үүднээс нисдэг машины жолоодлогыг автоматжуулахад чиглэсэн судалгаанууд ч хийгдэж байна. Цаашид нисдэг машин агаарын хөдөлгөөнд оролцох тохиолдолд баримжаа хэрхэн авах явдал анхаарал татдаг. Үүнд зориулагдсан "агаарын туннелийн технологи" бүтээгдэж байна. Хэдийгээр энгийн нүдэнд харагдахгүй ч виртуал орон зайд байрлах тунелээр дамжин нисэх хөдөлгөөнийг аюулгүй гүйцэтгэх боломж ойрын ирээдүйд бүрдэх юм.

Энэ мэтчилэн технологийн саад бэрхшээлүүдийг арилгасаар байгаа боловч зарим томоохон хот, мужийн ойролцоо аль хэдийн нисэх онгоцоор "хахаж цацаж" эхлээд байна. АНУ-д гэхэд л цагт 5000, өдөрт 87 мянган онгоц тус тус агаарт хөөрч байна. Энэ нөхцөлд нисдэг машин, дээр нь шуудангийн болон бусад зорилго бүхий автомат нисэх төхөөрөмжүүд нэмэгдэх үед агаарын тээврийн хөдөлгөөнийг зохицуулах цоо шинэ систем шаардагдана. Одоогоор радарт тулгуурласан систем ашиглагдаж байгаа бол цаашид Жи Пи Эст тулгуурлах төлөвтэй байна. Ийм системд нисэх төхөөрөмж хоорондын нислэгийн аюулгүй зайг өөрсдөө тогтоож, нисдэг машиныг алсын удирдлагаар жолоодох боломж бүрдэх юм.

Маверик нисдэг машин одоогоор 9000 доллараар үнэлэгдэж байна. Хэрэв үйлдвэрлэх тоо хэмжээг жилд 1000-д хүргэвэл нэг бүрийн өртөгийг 6000 доллар болгон бууруулна. Технологийн хувьд нисдэг машин ердийн хэрэглээнд нэвтрэхэд бэлэн болсон. Харин үлдэж буй цорын ганц асуудал нь түүнийг нийгэм хүлээж авах уу үгүй юу гэдэгт л байна.

эх сурвалж, Incredible flying cars 2012.

дэлгэрэнгүй

Жолоодлогыг дэмжих технологи (видео)

Автомашины хөгжлийн ирээдүйг автомат жолоодлогот машинууд тодорхойлж байгаа боловч түүнд хүрэх замд зайлшгүй дамжин өнгөрөх шаардлагатай технологийн хөгжлийн үе шат бий. Энэ нь эдийн засгийн хэмнэлттэй, байгальд үзүүлэх хорт нөлөө багатай эко автомашинаас гадна үйлдвэрлэгчдийг ширүүн өрсөлдөөнд оруулж байгаа чиглэл буюу жолоодлогыг дэмжих технологи юм. Үйлдвэрлэгчид өнөөдрийг хүртэл аюлгүйн дэр, мөргөлдөлтийн үед жолооч болон зорчигчдыг хамгаалах их бие зэрэг аюулгүйн технологид анхаарч ирснээр автомашин жолоодох үед тохиолдох ослоос үүдэлтэй үхлийн тоог ихээхэн хэмжээгээр бууруулжээ.

Эдгээр арга хэмжээний үр дүнд зөвхөн Ниссан компаний судалгааг жишээ болгон авч үзэхэд тус компаний автомашинд хамаарах үхлийн тоо сүүлийн 15 жилийн хугацаанд 2 дахин буурсан байна. Гэхдээ сүүлийн 5 жилийн хугацаанд адил төрлийн арга хэмжээ хүссэн үр дүнг үзүүлэхгүй байдалд хүрэв. Учир нь үхэлд хүргэх ослын 93% нь жолоочийн жолоодлогын алдаанаас үүдэж байна. Эдгээр нь жолоодлогыг дэмжих системийн хөгжүүлэлтийг шаардаж байгаа юм. Мөн хөгжингүй орнуудад наслалт уртасч, ахмад насны жолоочын тоо эрс нэмэгдэж байгаа нь өөр нэгэн нөхцөл болж байна.

Тоёота, Форд, Ниссан компаниуд саадыг тойрох технологи боловсруулж байна. Автомашин жолоодох үед хүүхэд болон явган зорчигчид зам дээр гарч ирэх тохиолдол цөөнгүй байдаг. Мөн уулын замд ан амьтан, чулуу унах зэргээр гэнэтийн саад тохиолддог. Форд компанийн мөргөлдөлтөөс зайлсхийх систем камер болон хэт авианы төхөөрөмжөөр тоноглогдож, саадыг тойрох буюу хүлээх үйлдэл хийнэ. Тоёота, Ниссаний систем нь гэнэтийн саадыг хэт ягаан туяагаар мэдэрч, тоормос болон жолоог автоматаар удирдах замаар саадыг тойрох үйлдэл хийнэ. Гэхдээ эсрэг урсгалаас ирэх хөдөлгөөнийг давхар хянаж, мөргөлдөлтөөс зайлсхийх бөгөөд саад тойрох үйлдэл хийгдсэний дараа автомашиныг шууд үндсэн эгнээнд шилжүүлэх үйлдэл хийгддэг байна.

Шинэ болон эмэгтэй жолоочийн хувьд машиныг зогсоолд тавих үйлдэл төвөгтэй байдаг. Тэгвэл Хонда компани машиныг зогсоолд автоматаар тавих системийг танилцуулав. Энэ систем зогсоолд байрлах ажиглалтын камерийн тусламжтайгаар сул зогсоолыг тодорхойлж, автомашины хойд талд байрлах камерийн тусламжтайгаар үйлдлийг аюулгүйгээр гүйцэтгэнэ. Мөн хэд хэдэн машиныг үр ашигтайгаар нэгэн зэрэг тавих үйлдэл хийх боломжтой. Ийм системийг томоохон худалдааны төвүүдэд ашиглахад тохиромжтой бөгөөд үйлчлүүлэгч дэлгүүрийн үүдэнд автомашинаа орхиж, зогсоолд тавих үйлдэл автоматаар хийгдэх юм.

Жолоодлогыг дэмжих системүүд нь одоогоор концепт түвшинд байгаа бөгөөд 5-10 жилийн хугацаанд хэрэглээнд нэвтрэх төлөвтэй байгаа юм. Гэхдээ ийм системийн анхдагч нь өнгөрөгч оноос автомашинд суурилуулагдаж эхлээд байна. Дайхацу компанийн "Ухаалаг дэмжлэгийн систем" радарын тусламжтайгаар өмнөх саадыг мэдэрч, автоматаар тоормозлох үйлдэл хийгдэн мөргөлдөх аюулаас зайлсхийнэ. 500 долларын үнэтэй уг системийг одоогоор Мүүв (Move) загварт сонголт хэлбэрээр суурилуулах боломжтой бөгөөд нийт худалдан авагчдын 80% нь шинээр худалдан авч буй машиндаа суурилуулж байна.

Жолоодлогыг дэмжих систем нь зөвхөн осол аваараас сэргийлээд зогсохгүй автозамын түгжрэлийг багасгах зорилгод ашиглагдах төлөвтэй байна. Хурдны зэрэг шулуун замын хөдөлгөөний түгжрэл уруудах замаас өгсүүр замд шилжих үед автомашины хурдыг эрс багасгах тохиолдолд ихэвчлэн үүсдэг. Энэ үед хурд сааж, зогссон машины арын машин бүр адилхан түр зогсох үйлдэл хийх шаардлагатай учир түгжрэл үүсдэг. Тэгвэл машинуудын хооронд хурдны мэдээллийг түгээх замаар өмнөх машинтай адил хурдаа ихэсгэж, багасган түр зогсолт буюу түүнээс шалтгаалах түгжрэлээс зайлсхийж болохыг Японы Нагоя их сургууль болон Форд компаний судлаачид тус тус туршилтаар нотлоод байна.

эх сурвалж, NHK болон бусад

дэлгэрэнгүй

Автомашиныг алсын зайнаас зогсооно

Товчлуур дарах төдийд автомашиныг алсын зайнаас зогсоох технологи бүтээгдсэн байна. Их Британы нэгэн компаний бүтээсэн RF Safe-Stop систем нь цахилгаан соронзон импульс илгээж, ямар ч автомашины хөдөлгүүрийг алсын зайнаас унтрааж чадах боломжтой юм. Систем 50 м зайд үйлчлэх учир завьны хөдөлгүүрийг ч унтраах чадвартай. RF Safe-Stop системийн илгээсэн радио долгионы ипульс автомашины электрон төхөөрөмжүүдийн ажиллагааг саатуулж, хөдөлгүүрийг унтраахад хүргэдэг байна.

Уг системд ашиглагдах долгионы давтамж нь НАСА-гийн Шатл хөлөг, Олон улсын сансарын станцын холбооны хиймэл дагуул зэргийн радарын төхөөрөмжид ашиглагддаг байна. Долгионы импульсын тархалт нь цахилгааны утас, кабел зэрэг радио антень болох боломжтой зүйлсээр дамжиж байд хүрдэг. Харин нэгэнт унтарсан хөдөлгүүр импульсын үйлчлэлийн бүст байгаа тохиолдолд дахин асах боломжгүй.

Шинэ систем ямар ч аюулгүйгээр автомашиныг зогсоож, хөнөөлт бус зэвсэг хэлбэрээр ашиглагдах боломжтой учир аль хэдийн засгийн газар, цагдаагийн байгууллагуудын анхааралд өртөж эхэлсэн байна. Тухайлбал тэсрэх бөмбөг ачсан терористуудын автомашиныг хамгаалж буй обьектод нэвтрэхээс бүрэн сэргийлэх боломжтой юм. Мөн усан хил болон боомтын хориотой бүст сэжиг бүхий завь нэвтрэхээс сэргийлнэ.

Одоогоор бүтээгдээд байгаа RF Safe-Stop системийн 350 кг жинтэй туршилтын загварыг Ниссан Невара, Тоёота Ланд Крузер зэрэг автомашинуудад суурилуулах боломжтой. Зохион бүтээгчид уг төхөөрөмжийг цаашид нисдэг тэргэнд суурилуулах боломжтой болгохоор төлөвлөж байна. Дашрамд дурдахад өмнө нь тус блог үүнтэй төстэй технологийг байлдааны зэвсэглэлийн зориулалтаар хөгжүүлж байгаа, мөн хакерууд автомашинд зайнаас халдаж чадах тухай тус тус мэдээлж байсан билээ.

эх сурвалж, mailonline

дэлгэрэнгүй

"Токио мотор шоу 2013"-аар сонин юу байна

Энэ өдрүүдэд нээгдээд байгаа Токио мотор шоу үзэсгэлэнд японы автомашин үйлдэврлэгч 14, бусад улсын 18 компани оролцож, жижиг оврын цахилгаан машинуудыг олноор дэлгэн үзүүлж байна. Хамгийн их анхаарал татаж байгаа нь Кавасаки моторс компаний бүтээсэн гурван дугуйт юм. Энэ загварын их биеийн түвшинг жолоодлогын нөхцөлөөс хамааруулан нам болон өндөр байрлалд шилжүүлэн өөрчлөх боломжтой юм.

Дайхацу компаний түлшний батерей бүхий FC Deck загвар гадна байдлаараа туйлын онцлог болжээ. Хүүхдийн тоглоомыг санагдуулах энэ машины урт 3.3 м, өргөн 1.5 м, өндөр нь 1.9м тус тус байна.

Рэйнолт компани 2 хүний суудалтай, эрвээхэй хаалгатай цахилгаан машины DeZir загварыг танилцуулжээ. Энэ машин 180 км/ц хүртэл хурдлах чадвартай.

Ниссан компани 2 хүний суудалтай жижиг оврын цахилгаан машины концепт загварыг танилцуулав.

Тус компаний BladeGlider гурван хүний суудалтай цахилгаан машины концепт загвар өвөрмөц хэлбэрээрээ бидний мэдэх уламжлалт автомашинаас ялгагдана. Машины урд хэсгийг нарийн, гурвалжин хэлбэртэй болгох боломжийг цахилгаан хөдөлгүүрийн хийцийн уян хатан байдал  олгожээ.

Автомашин үйлдвэрлэлтээр дэлхийд хамгийн томд тооцогдох Тоёота компани шингэрүүлсэн хийн хосолмол хөдөлгүүрт JPN TAXI концепт загварыг дэлгэж байна. Уг загварын бүхээг доторхи дэлгэцэнд замын зураг, явж буй чиглэл зэрэг хэрэглэгчдэд зориулагдсан мэдээллийг үзүүлдэг байна.

Мөн FV2 концепт загвар загвар дуу хоолой болон дүрс таних технологийн тусламжтайгаар жолоодлогын горимыг сонгох ажээ. Жолооч энэ машиныг өмнө нь тус компаний бүтээж байсан тээвэрлэгч роботын адил зогсоо байдалд жолоодох учир серфингийн спортыг авто зам дээр хийж байгаа мэт сэтгэгдэл төрүүлнэ.

Тус компани мөн устөрөгчөөр ажиллах, байгальд ээлтэй түлшний батерей бүхий FCV загварыг 2015 оноос эхлэн их хэмжээгээр үйлдвэрлэхээр төлөвлөжээ. Загварын хувьд гадна байдлаасаа авахуулаад хосломол хөдөлгүүрт Приус загвараас бүх талаараа ялгагдана. Энэ машин зөвхөн онцгой хэрэглээгээр зогсохгүй бөгөөд ердийн хэрэглэгчдийн өдөр тутмын хэрэглээнд нэвтрэх төлөвтэй байна.

Тэгвэл Өмнөд Солонгосын өрсөлдөгч Хьюндай компани Tucson SUV хэмээх түлшний батерей бүхий загварыг ирэх жилээс худалдаалж эхлэх тухай өнгөрөгч долоо хоногт зарлаад байна. Энэ нь адил төрлийн өрсөлдөгчид дундаас олон тоогоор үйлдвэрлэж буй анхны загвар болж байна.

эх сурвалж, mailonline

дэлгэрэнгүй

i-ROAD

Замын түгжрэл, дулаан зогсоол, шатахууны үнэ, утааны татвараас авахуулаад жолооч нарт зовлон мунддаггүй. Зардал багатай хоёр дугуйт хөлөглөе гэхээр бороонд норж, хүйтэнд даарах нь хэцүү. Тэгвэл маневр сайтай, зогсоолын асуудалгүй, эдийн засгийн хэмнэлттэй, илүү найдвартай, цаг агаарын ямар ч нөxцөлд ашиглах боломжтой, таны шаардлагад нийцэх шинэ төрлийн тээврийн хэрэгслийг Тоёота компани бүтээж байна. i-ROAD хэмээх "гурван дугуйт" ердийн автомашинтай адил хэмжээний тогтворжилт болон аюулгүй байдлыг хангажээ

Мотоциклийн адил өргөн бүхий энэ шинэ тээврийн хэрэгсэл хотын авто замын түгжрэл, агаарын бохирдлоос ангижруулахад туслана. Мөн бүхээг, гэрэлтүүлэг, дулаацуулга, хөгжим, "хөх шүд"-ээр хүртэл тоноглогдож, тун тохилог орчинг бүрдүүлжээ. Хэдийгээр мотоциклтэй төстэй мэт харагдах боловч энэ гурван дугуйтын жолоодлого автомашинаас ялгарахгүй ажээ. Үүний нууц нь "идэвхтэй налалт" хэмээн нэрлэгдэх жолоочийн үйлдлийг автоматаар засварлах систем юм. Уг систем огцом эргэлт хийх, замаас гарах, мурилзсан хөдөлгөөн хийх үед урд дугуйг дээш болон доош хөдөлгөн хамгийн оновчтой байрлалд шилжүүлдэг байна.

Эргэлтийн үед яг л мотоцикл мэт налах боловч жолооч ямар ч автомат технологи болон тэнцвэр алдах эсэхэд анхаарал хандуулах шаардлагагүй юм. Хөдөлгүүрийн удирдлагын төхөөрөмж нь жолооны эргэлтийн байрлал, гироскоп мэдрэгч, хурдны мэдээллээс хамааруулан налалтын өнцөгийг автоматаар тохируулна. Мөн шулуун хөдөлгөөн хийж байлаа ч замын дэгэн догон тааралдсан тохиолдолд урд дугуйнууд дээш, доош эсрэг чиглэлд хөдлөж донсолгоог саармагжуулах учир их биеийн түвшин тогтвортой хэмжээнд баригддаг байна.

Одоогоор бүтээгдээд байгаа 2 хүний суудалтай туршилтын загвар нь 2 кВ-ын лити ионы хос батерейгээр тоноглогдож, нэг удаагийн бүрэн цэнэглэлтээр 50 км зайг туулан, 60 км/ц хүртэл хурдлах боломжтой юм. Гурван дугуйтын урт нь 2.35 м, өндөр нь 1.45м, өргөн нь 85 см тус тус байна. Мотоциклтэй адил өргөнтэй учир нэг автомашины зогсоолд 4 гурван дугуйтыг зогсоох боломжтой. Одоогоор концепт түвшиндээ байгаа учир үнэ өртөгийг нарийвчлан тодорхойлоогүй байна. Тоёта компани i-ROAD  "гурван дугуйт"-ыг 2020 оноос олноор үйлдвэрлэж, ердийн хэрэглээнд нэвтрүүлэхээр төлөвлөжээ.

эх сурвалж, mailonline

дэлгэрэнгүй

Ахуйн цахилгааны хэрэглээг цахилгаан машинаас хангана

Цахилгаан машинтай холбоотой яригдсаар ирсэн нэгэн асуудал нь түүнийг хэрхэн цэнэглэх тухай юм. Гэхдээ саяхныг хүртэл зөвхөн нэг чиглэлд, тодруулбал ахуйн цахилгаан сүлжээнээс цэнэглэх боломжтой болоод байгаа билээ. Тэгвэл Тоёота компани эсрэгээр нь цахилгаан машинаас ахуйн цахилгаан эрчим хүчний хэрэглээг хангах боломжийг туршиж байна.

Тоёотагийн бүтээсэн V2H (vehicle to home) систем Prius Plug-in автомашиныг ахуйн сүлжээнээс цэнэглэх болон түүнээс хувийн сууцны цахилгааны хэрэглээг хангах боломжийг зарим талаар бүрдүүлсэн, хоёр чиглэлээр цэнэглэх технологи юм. Автомашинд зориулагдсан жижиг оврын батерей хувийн сууцны цахилгааныг бүрэн хангах боломжгүй нь мэдээж. Гэхдээ шаардлагатай тохиолдолд аваарын үеийн нөөц эх үүсвэр маягаар ашиглах боломжтойг тэд олж харжээ.

Нөгөө талаас цахилгааны хэрэглээ багатай үед машины батерейг цэнэглэж, оргил ачааллын үед түүгээр сууцны цахилгааны хэрэглээний зарим хэсгийг хангах замаар цахилгааны төлбөрийг бууруулах боломжтой юм. Тоёота компаний мэдэгдэж байгаагар Prius Plug-in автомашины батерейд хуримтлагдах цэнэгээр дундаж хэрэглээ бүхий япон айлын 4 хүртэлх хоногийн цахилгааны хэрэглээг хангах боломжтой ажээ.

V2H системийн туршилт нь тус улсын Эдийн засаг, Худалдаа Үйлдвэрлэлийн яамнаас Тоёота хотод хэрэгжүүлж буй ухаалаг грид системийн төслийн хүрээнд хийгдэж байна. Тоёота хот нь тус яамнаас хэрэгжүүлж буй эрчим хүчний шинэ төрлийн системийг турших бүс нутгийн нэгээр сонгогдсон юм. Төслийн хүрээнд хувийн 40 орон сууцыг хамруулан нарны батерей, цахилгаан хадгалах төхөөрөмж, ахуйн эрчим хүчний зохицуулалтын систем, автомашинаар хоёр чиглэлд цэнэглэх технологийг тус тус ашиглаж цахилгааны эрчим хүчний хэрэглээг тогтвортой хангах боломж, хэрэглээний оновчтой, ухаалаг хэлбэрийг судлаж байна.

Харин Тоёота компаний V2H системийг 10 загвар орон сууцанд туршиж байгаа ажээ. Тоёота, машин болон орон сууцны хооронд цэнэглэх технологи дээр ажиллаж байгаа цорын ганц компани биш юм. Ниссан мөн адил Leaf машинаас ахуйн цахилгааны хэрэглээг хангах технологийг хөгжүүлж байна. Тэдний хувьд дундаж япон айлын 2 хоногийн цахилгааны хэрэглээг автомашинаас хангах боломжийг бүрдүүлээд байна.

Дашрамд дурдахад өнгөрсөн жилийн газар хөдлөлт, цунамигийн гамшигаас хойш ийм төрлийн технологи Япон улсад олон төрлөөр боловсруулагдаж байна. Тухайлбал зурагт, богино долгионы зуух, хөгжим зэрэг ахуйн цахилгаан хэрэгслүүдийг залгаж ажиллуулах боломжтой цахилгаан автомашины загварууд бүтээгдээд байна. Ийм төрлийн автомашиныг манай хөдөө орон нутагт болон аялал жуулчлалын байгууллагуудад ашиглахад тохиромжтой санагддаг юм.

эх сурвалж,  gizmag

дэлгэрэнгүй

Автомашины технологийн ойрын ирээдүй

Хүний гараар бүтээгдэж улмаар дэлхийг өөрчлөхөд түлхэц болсон техникүүдийн дунд автомашин яах аргагүй эхний байруудын нэгийг эзлэдэг билээ. Хоёр зууныг дамжин бидэнтэй зэрэгцэн оршиж бидний амьдралын салшгүй хэсэг болоод байгаа автомашины технологи хэдхэн жилийн өмнөөс огцом өөрчлөлтийн босгыг даваад байна. 21-р зууны автомашинд дотоод шаталтын хөдөлгүүрийн тусламжтайгаар түлшийг шатааж ялгарсан энергийг ашиглах технологи голлож байв. Шинэ зуун гарсанаар дэлхийн эдийн засгийн хямрал, хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах шаардлага, ойрхи дорнодын орнуудын улс төрийн ээдрээтэй байдал, нефтийн төрлийн түүхий эдийн нөөцийн төсөөлөгдөж буй хомсдолын нөлөөгөөр автомашинд шинэ төрлийн энерги үүсгэгчийг хэрэглэх шаардлага урган гарсан юм. Харин сүүлийн жилүүдэд бидний өдөр тутмын хэрэглээнд нэвтрээд байгаа хайбрид болон цахилгаан автомашинууд эдгээр шаардлагыг тодорхой хэмжээгээр хангаж байна.

Тэгвэл ойрын ирээдүйд автомашины технологи ямархуу дүр төрхтэй байхыг сонирхоцгооё. Автомашины энергийн эх үүсвэрийн хувьд цахилгаан энерги голлох төлөвтэй байна. Цахилгаан энерги нь бусад төрлийн энерги үүсгэгчүүдтэй харьцуулахад илүү хямд, илүү аюулгүй, илүү эдийн засгийн үр ашигтай юм. Зарим судлаачид 2020 онд дэлхийн нийт автомашины 10%-ийг, 2030 онд 25%-ийг тус тус цахилгаан машин эзлэх болно гэсэн урьдчилсан төлөвийг гаргаад байна. Одоогоор үйлдвэрлэгдэж байгаа цахилгаан автомашины гол дутагдал нь батерейн цэнэгийн агууламж хангалттай хэмжээнд хүрээгүйгээс туулах зай бага буюу нэг удаагийн бүрэн цэнэглэлтээр 150 км хүртэлх зайг туулах боломжтой байгаа явдал юм. Сүүлийн үеийн нанотехнологийн судалгаануудын үр дүнд батерейн хүчин чадал жил ирэх тусам нэмэгдэж байгаа бөгөөд цахилгаан автомашин уламжлалт шатахуунаар ажиллах автомашинтай адил хурд хүчний үзүүлэлтүүдийг агуулах хэмжээнд хүрэх нь зөвхөн цаг хугацааны л асуудал юм.

Өнөөдөр үйлдвэрлэгдэж байгаа ихэнх цахилгаан машинууд шатахуунаар ажилладаг уламжлалт автомашины загвар дээр тулгуурлан үйлдвэрлэгдэж байна. Өөрөөр хэлбэл шатахуунаар ажилладаг автомашины мотор болон утаа ялгаруулах төхөөрөмжүүдийг цахилгаан хөдөлгүүр, инвертер буюу удирдлагын төхөөрөмж, батерейгээр солих төдийгөөр, бүтцийн хувьд онц өөрчлөлтгүйгээр үйлдвэрлэж байна. Энэ нь шинэ загварын цахилгаан машин үйлдвэрлэх тохиолдолд автомашины үйлдвэрлэлийн шугамыг иж бүрэн шинэчлэх шаардлага гарч үйлдвэрлэгчдийн хувьд хэтэрхий өндөр өртөг шаардагдаж байгаагаас шалтгаалж байгаа юм. Харин Япон улсын SIM-Drive компани цахилгаан автомашины хамгийн үр ашигтай, тохиромжтой загварыг бүтээж, ийм төрлийн автомашиныг ирэх оноос их хэмжээгээр үйлдвэрлэхээр төлөвлөөд байна. Тус компаний бүтээсэн SIM-LEI цахилгаан машин хотуудын автозамын нөхцөлд дөнгөж 4.8 секунд хугацаанд 100 км/ц хурд авч, 150 км хүртэлх хурдтайгаар, нэг удаагийн бүрэн цэнэглэлтээр 333 км зай туулах боломжтой болсон байна. Мөн 1 км зайг туулахад 77 ватт цахилгаан энерги зарцуулах бөгөөд хөдөлгүүрийн энергийн үр ашгийг шатахуунт хөдөлгүүртэй харьцуулж үзэхэд 1 л шатахуунаар 70 км зайг туулахтай дүйцэх үзүүлэлт юм.

Өнөөгийн цахилгаан машинуудад зөвхөн нэг цахилгаан хөдөлгүүр угсарч, түүний үүсгэх эргэлтийн хүчийг уламжлалт араат дамжуулгын тусламжтайгаар дугуйнуудад дамжуулдаг. Тэгвэл SIM-LEI загварын автомашин 4 цахилгаан хөдөлгүүрийг агуулж тэдгээрийг дугуйн дотор байрлуулах замаар хүч дамжуулах төхөөрөмжийн энергийн алдагдлыг бүрэн арилгаж чадсан байна. Мөн батерей, удирдлагын төхөөрөмж зэрэг бусад эд ангиудыг машины суурь раманд багтааснаар бүхээгний эзэлхүүнийг ихэсгэж илүү өргөн, илүү тохь тухтай болгожээ.Ийм төрлийн цахилгаан машины туршилтын загвар гэхэд л 370 км/ц хүртэл хурдалж, нэг удаагийн бүрэн цэнэглэлтээр 300 км хүртэлх зай туулахдаа дөнгөж 3 долларын цахилгаан эрчим хүч зарцуулж байна. Шатахуунаар ажилладаг автомашинууд дундаас хамгийн өндөр хурдтай Formula-1 уралдааны машинууд 700 морины хүчтэй бол уг туршилтын загвар 800 морьны хүчээр хөдлөх чадвартай юм. Шатахуунаар ажилладаг автомашины хөдөлгүүрт үүсгэсэн энергийн 85 % нь үр ашиггүй зарцуулагддаг бол шинэ төрлийн цахилгаан машинд уг үзүүлэлтийг 40% болгон бууруулжээ. Эдгээр үзүүлэлтүүдээс ойрын ирээдүйд цахилгаан машинууд ямархуу хүч чадалтай, эдийн засгийн үр ашигтай болохыг төсөөлж болно.

Цахилгаан машин түгэн дэлгэрэхтэй холбогдон гарч болох нэгэн хүндрэл нь цахилгаан шугам сүлжээний хүчин чадал хүрэлцэхгүй байх магадлал юм. Өмнөх үеийн цахилгаан машины батерей ахуйн цахилгаан сүлжээнээс дунджаар 6 цаг хүртэл хугацаанд бүрэн цэнэглэгддэг байсан бол одоо 10 минутад 100% цэнэглэх технологи нэвтэрч АНУ, Өмнөд солонгос, Европын орнуудад цахилгаанаар цэнэглэх станцууд олноор байгуулагдаж байна. Тэгвэл Хонда компани цахилгаан машиныг нарны энергээр цэнэглэх хувилбарыг туршиж эхлээд байна. Энэ тохиолдолд автомашины зогсоолын дээвэр дээр нарны зайг байрлуулах бөгөөд цахилгаан шугам сүлжээнд нэмэлт ачаалал өгөхгүй давуу талтай юм. Мөн сүүлийн үед цахилгаан энергийг утасгүйгээр дамжуулах технологи зарим хэлбэрээр амьдралд нэвтэрч эхлээд байна. Ийм төрлийн гар утас, зөөврийн компьютер зэрэг төхөөрөмжүүд худалдаанд гараад байгаа бөгөөд хамгийн сүүлийн нэгэн жишээ нь Самсунг компаний Galaxy ухаалаг утасны сүүлийн загвар юм.

Цахилгааныг утасгүйгээр дамжуулах технологи хэдийгээр үр ашгийн хувьд хангалттай түвшинд хүрээгүй байгаа боловч Масачусетс их сургуулийн эрдэмтэд цахилгаан машиныг цэнэглэх боломжийг судлаж байна. Энэ технологийн үндсэн зарчим нь гараж, зогсоолын шалны хэсэгт цахилгаан үүсгүүрийг байрлуулж автомашины их биеийн доод хэсэгт байрлах хүлээн авагчид цахилгаан энергийг утасгүйгээр дамжуулах зорилготой юм. Эдгээрээс гадна Юта их сургуулийн эрдэмтэд цахилгаан үүсгүүрийг автозам дээр байрлуулах санааг дэвшүүлж байна. Энэ нь цахилгаан машиныг явдал дунд нь цэнэглэх боломж бүрдүүлэх бөгөөд цэнэг буюу түлш дуусах асуудлаас бүрэн ангижруулж байгаа юм. Мөн ойрын ирээдүйд нано технологийн хөгжлийн үр дүнд нарны зайг авто зам дээр байрлуулах боломж бүрдэх төлөвтэй байна. Үүнд тулгуурлан нарны зайг цахилгаан үүсгүүртэй хамт автозам дээр байрлуулах санаа ч гарч байна. Юутай ч бид ойрын ирээдүйд автомашины түлш - цэнэг болон цэнэглэх асуудлаас ангижирч, нэгэнт худалдан авсан тохиолдолд түлшний ямар ч зардал гаргалгүйгээр автомашин хэрэглэх боломжтой болох төлөвтэй байна.

Эрдэмтэдийн алсын зорилго автомашиныг автомат жолоодлоготой болгоход чиглэж байна. Хотжилт эрчимтэй явагдаж байгаагаас сүүлийн үед дэлхийн томоохон хотуудад автомашины тоо нэмэгдэж, замын түгжрэл тулгамдсан асуудал болоод байна. Хэрэв машиныг автоматаар жолооддог болвол замын түгжрэлд зарцуулах цаг хугацааг үр ашигтай өөр хэлбэрээр ашиглах боломж бүрдэнэ. Google-ээс авахуулаад автомашин үйлдвэрлэгч бусад компаниуд ч автомат жолоодлготой машины туршилтын загварыг бүтээгээд байгаа бол ийм төрлийн машинууд 2020 оноос нийтэд түгэн дэлгэрэх төлөвтэй байгаа юм. Гэхдээ ийм төрлийн технологийг хөгжүүлэхэд хэд хэдэн төрлийн хүндрэл учирч байна. Хамгийн эхэнд осол авараас сэргийлэж, тогтсон замын дагуу явуулахын тулд навигацийн буюу GPS-ийн системийг боловсронгуй болгох шаардлагатай юм. Одоогоор ашиглагдаж байгаа GPS-ийн технологийн дутагдалтай тал нь хиймэл дагуулууд дэлхийг тойрон эргэлддэг учир өндөр барилгуудын дунд донгион сарниж байрлалыг зөв тодорхойлж чадахгүй тохиолдол гардаг явдал юм. Үүнээс шалтгаалан байрлалын мэдээллийг хэдэн 10 м хүртэл зөрүүлэх тохиолдол ч гардаг.

Тэгвэл Мицубиши компани болон Японы Сансар Судлалын агентлаг JAXA хамтран том хотуудын дээр хөдөлгөөнгүй байрлаж 3 см-ын нарийвчлалтайгаар байрлалын мэдээллийг дамжуулах хиймэл дагуулын технологийг боловсруулаад байна. Энэ технологи нь автомат машиныг байрлалын мэдээллээс хамааран осолд өртөх магадлалыг эрс бууруулж байгаа юм. Мөн Японы эрдэмтэд автозамын эгнээний тэмдэглээгээр баримжаалж замаас гаралгүйгээр явах боломжтой автомат машин, өөр хоорондоо мэдээлэл дамжуулж мөргөлдөхөөс зайлсхийх, хурдм хоорондын зайгаа тохируулах, байрлал зөв эзлэх автомашины сүлжээний технологийг хөгжүүлж эхлээд байна. Эдгээрээс гадна замын ойролцоо яваа хүнийг таних, зам дээрх саадыг мэдэрч автоматаар тоормозлох мэдрэгчийн системүүдийг ч боловсруулаад байна.

Мөн Волво компани "авто замын галт тэрэг" хэмээх нэгэн сонирхолтой технологийг хэдхэн хоногийн өмнө амжилттай туршлаа. Энэ технологид зөвхөн удирдагч автомашиныг хүн жолоодох бөгөөд түүний араас яваа автомашинуудыг жолоодох шаардлагагүй юм. Камер, радар, лазерийн мэдрэгч зэрэг төхөөрөмжүүдээр тоноглогдсон автомат жолоодлогын систем удирдагч автомашины жолоодлогыг цувааны машинуудад дамжуулж хурд, эгнээ, хоорондын зайг тохируулдаг. Энэ системийг хурдны замд хэрэглэхэд тохиромжтой бөгөөд цуваанд орж автомат жолоодлогод шилжиж, цуваанаас гарч жолооч машинаа өөрөө жолоодох боломжтой юм. Автомат жолоодлого бүхий цахилгаан автомашины хамгийн анхны загваруудыг Лондон хотын Хитроу нисэх буудалд ашиглаж эхлээд байна. 4 хүний суудалтай уг машин таксины зориулалтаар ашиглагдаж байгаа бөгөөд төмөр зам, цахилгаан соронзон орон зэрэг тусгай байгууламжууд шаардлагагүй, зөвхөн оптик навигаци бүхий зам байхад л хангалттай юм.

 

Дашрамд дурдахад энэ болон өмнөх бичлэгийг нэгэн уралдаанд сойсон боловч эхний шатнаас мултарч чадаагүй юм. Мултарсан нийтлэлүүдийг сонирхож байвал энд дарж уншаарай.

.

дэлгэрэнгүй

Автомашины технологийн өнөөгийн байдал

Хүний гараар бүтээгдэж улмаар дэлхийг өөрчлөхөд түлхэц болсон техникүүдийн дунд автомашин яах аргагүй эхний байруудын нэгийг эзлэдэг билээ. Хоёр зууныг дамжин бидэнтэй зэрэгцэн оршиж бидний амьдралын салшгүй хэсэг болоод байгаа автомашины технологи хэдхэн жилийн өмнөөс огцом өөрчлөлтийн босгыг даваад байна. 21-р зууны автомашинд дотоод шаталтын хөдөлгүүрийн тусламжтайгаар түлшийг шатааж ялгарсан энергийг ашиглах технологи голлож байсан. Тэгвэл шинэ зуун гарсанаар дэлхийн эдийн засгийн хямрал, хүлэмжийн хийн ялгарлыг бууруулах шаардлага, ойрхи дорнодын орнуудын улс төрийн ээдрээтэй байдал, нефтийн төрлийн түүхий эдийн нөөцийн төсөөлөгдөж буй хомсдолын нөлөөгөөр автомашинд шинэ төрлийн энерги үүсгэгчийг хэрэглэх шаардлага урган гарсан юм. Эрдэмтэд, судлаачид, үйлдвэрлэгч нар автомашиныг хөдөлгөхөд шаардагдах энерги үүсгэгчийн тохиромжтой бөгөөд эдийн засгийн үр ашигтай хэлбэрүүдийг эрэлхийлсний үр дүнд өнөөдөр хайбрид болон цахилгаан автомашинууд бидний ердийн хэрэглээ болоод байна.

Юуны өмнө автомашины энерги зарцуулалтын үр ашгийн тухай товч сонирхоцгооё. Автомашин хэдийгээр бидний амьдралын салшгүй хэсэг боловч өнөөдрийг хүртэл хүний гараар бүтээгдсэн машин, техникүүд дундаас хамгийн үр ашиг муутай нь мөн л энэ автомашин гэдгийг анзаарах хүн цөөхөн байх. Нефтийн төрлийн шатахуунаар ажилладаг автомашины энерги зарцуулалтын үр ашиг дөнгөж 15% орчим байна. Автомашинд түлшний шаталтаас үүсэх энергийг 100% гэж үзвэл түүний 62.4% нь зөвхөн хөдөлгүүр дээр алдагдана. Гэрэл дохио болон замын бөглөрлөөс шалтгаалан түр зогсолт хийх, хөдөлгүүрээ асаалттай орхих тохиолдолд нийт энергийн 17.2% нь ямар ч ашиггүйгээр зарцуулагддаг бол хөдөлгүүрт үүсэх хүчийг дугуйнуудад дамжуулах замд нийт энергийн 5.6% нь алдагддаг. Харин агаарын эсэргүүцэл, инерцийн болон дугуйны үрэлтийн хүчийг давах буюу автомашиныг хөдөлгөхийн тулд нийт энергийн 12.6 хувь, айкодишн, хөгжим тоглуулагч зэрэг төхөөрөмжүүдэд 2.2 % тус тус зарцуулагдаж нийт энергийн 15% хувь нь л зүй зохистойгоор ашиглагддаг байна.

Эдгээрээс түлшний шаталтын энергийг аль болох их хэмжээгээр ашиглахын тулд юуны өмнө хөдөлгүүр дээрх ашиггүй зарцуулалтын хувь хэмжээ (85%)-г бууруулах шаардлагатай нь ойлгогдоно. Дотоод шаталтын хөдөлгүүр нь автомашин болон бусад техникт өргөнөөр ашиглагддаг хамгийн түгээмэл энерги үүсгэгчүүдийн нэг боловч түүний шаталтын технологи нь халалт болон дуу чимээний хэлбэрээр их хэмжээний энергийн алдагдал үүсгэдэг, мөн хөдөлгүүрийн материалын онцлогоос халалтыг тэсвэрлэх чадвар хязгаарлагдмал байдаг нь үндсэн сөрөг тал юм. Үүнээс шалтгаалан өнөөдрийг хүртэл дотоод шаталтын хөдөлгүүрийн үр ашгийг хангалттай нэмэгдүүлж чадаагүй байгаа бөгөөд хөдөлгүүрийг хичнээн сайжруулсан ч энергийн алдагдлыг мэдэгдэхүйц бууруулах боломж хязгаарлагдмал байсан. Үүнээс гадна дотоод шаталтын хөдөлгүүр буюу шаталтын технологи нүүрсхүчлийн болон бусад хорт хийн ялгарал харьцангуй өндөр байдаг, мөн хурд, хүч авах зэрэг жолоолдогын онцлог тохиолдолд дутуу шаталт явагдаж хөдөлгүүрийн үр ашгийг бууруулдаг. Харин автомашинд хайбрид болон цахилгаан тэжээл ашигласнаар дотоод шаталтын хөдөлгүүрийн дутагдлуудыг арилгаж үр ашгийг хэд дахин нэмэгдүүлэх боломж бүрджээ.

Хайбрид гэдэг нь техникт хосломол, хослосон гэсэн утга санааг илэрхийлдэг. Иймд энергийн хоёр өөр төрлийн эх үүсвэрийг хослуулан ашиглах техникийг хайбрид буюу хосломол хөдөлгүүрт хэмээн нэрлэж болох юм. Хайбрид автомашинд түлшний энергийг бүрэн дүүрэн ашиглах, хөдөлгүүрийн үр ашгийг өндөр хэмжээнд барих зорилгоор шатахуунт хөдөлгүүртэй хамт цахилгаан хөдөлгүүр болон цахилгаан энерги хуримтлуулах батерейг маш ухаалгаар хослуулан хэрэглэж чадсанаар уламжлалт шатахуунт хөдөлгүүр бүхий автомашины дээр дурдсан дутагдалуудыг арилгаж чаджээ. Судалгаагаар хайбрид машиныг уламжлалт машинтай харьцуулахад түлшний зарцуулалт 50-60%, хүлэмжийн хийн ялгарал дунджаар 40% хүртэл хувиар тус тус бага байдаг байна. Цахилгаан хөдөлгүүр нь батерейд хуримтлагдсан цахилгаан энергээр ажиллаж ихэнх тохиолдолд машиныг хөдөлгөхөд дангаараа ашиглагдана. Харин дотоод шаталтын хөдөлгүүрээр үүсгэгдэх энерги нь батерейг цэнэглэхэд зарцуулагдах бөгөөд автомашинд хурд, хүч шаардагдсан үед цахилгаан хөдөлгүүрийг дэмжих хэлбэрээр зарцуулагдана. Батерей бүрэн цэнэглэгдсэн, харьцангуй тогтворжсон буюу бага хурдтай үед шатахуунт хөдөлгүүр зогсолтын байдалд байдаг.

Тэгвэл цахилгаан автомашинд батерейд хуримтлагдсан цахилгаан энергийн тусламжтайгаар цахилгаан хөдөлгүүрээр автомашиныг хөдөлгөх учир үр ашиг муутай шаталтын технологиос бүрэн татгалзаж чадсан юм. Нөгөө талаас дугуйг эргүүлэхэд шаардагдах эргэлтийн хүч үүсгэхэд цахилгаан хөдөлгүүр ашигласнаар энергийн хэмжээг хэрэглээний байдалтай уялдуулан хамгийн үр ашигтай хэлбэрээр тохируулах боломж бүрдэж үр ашгийг хангалттай нэмэгдүүлжээ. Хайбрид автомашинууд уламжлалт автомашинтай адил хурд хүчний үзүүлэлтүүдийг хадгалж чаддаг бол батерейн жин болон энергийн багтаамжаас үүдэн цахилгаан автомашины үзүүлтүүд хангалттай хэмжээнд хүрч чадаагүй байна. Одоогийн байдлаар ихэнх цахилгаан машин нэг удаагийн бүрэн цэнэглэлтээр 150 орчим км зайг туулах чадвартай байгаа юм. Хайбрид болон цахилгаан автомашинд ашиглагдах өөр нэгэн дэвшилттэй технологи нь тоормозны сэргээгдэх систем юм. Энэ систем нь тоормозлох үед үүсэх үрэлтийн хүчийг соронзон орны тусламжтайгаар цахилгаан энергид хувиргаж батерейг цэнэглэхэд ашигладаг. Үүний үр дүнд тоормосны систем дэх энергийн алдагдлыг үндсэндээ арилгаж чадсан юм. Cэргээгдэх тоормоз ашигласнаар түлшний зарцуулалтыг дунджаар 20% хүртэл хэмжээгээр бууруулдаг. Автомашины хөдөлгүүрт үүсгэсэн энергийн үр ашигтай зарцуулалтын хэмжээ ердийн дотоод шаталтат хөдөлгүүр бүхий автомашинд дээрд дурдсанаар 15% байдаг бол хайбрид машинд 30%, туршилтын шатанд байгаа сүүлийн үеийн зарим цахилгаан машинд 60%-д тус тус хүрээд байна.

Хайбрид төрлийн автомашин цоо шинэ зүйл биш бөгөөд цахилгаан хөдөлгүүр зохион бүтээгдэж, үйлдвэрлэлд нэвтэрч эхлэхтэй хамт, 100 жилийн өмнөөс бүтээгдэж, туршигдаж байсан байх юм. Австри-Унгарын зохион бүтээгч инженер Фердинанд Форш 1901 онд шатахуун болон цахилгаанаар ажиллах Mixte хэмээх дэлхийн анхны хайбрид машиныг зохион бүтээж байжээ. Харин анхны цахилгаан автомашиныг хэн бүтээсэн нь тодорхойгүй боловч Унгарын инженер Аниос Жедикийн 1829 онд бүтээсэн цахилгаан тэрэгний загвар зэрэг бүтээлүүд цахилгаан автомашины өвөгт тооцогддог. Тухайн үед үйлдвэрлэлийн болон хүчин чадал өндөртэй батерейн технологи байгаагүйгээс хайбрид болон цахилгаан автомашинууд түгэн дэлгэрч чадаагүй юм. Харин 1970-аад оны нефтийн хямралаас үүдэн автомашины энерги үүсгэгчийн шинэ төрлийн технологийг эрж хайсны үр дүнд
1990-ээд оноос цахилгаан болон хайбрид автомашинууд олноор үйлдвэрлэгдэн худалдаалагдаж эхлээд байна. 1990-ээд оноос японы автомашин үйлдвэрлэгч Тоёота компани орчин үеийн техник, технологийн дэвшилд үндэслэн хайбрид технологийг хөгжүүлж, 1997 оноос Tоёота Приус машиныг үйлдвэрлэн худалдаалж эхэлсэн бөгөөд өнөөдрийн байдлаар энэ төрлийн автомашины үйлдвэрлэлт болон борлуулалтаар дэлхийд тэргүүлж байна. Энэ оны 4 сарын байдлаар дэлхийн хэмжээнд нийт худалдаалагдсан хайбрид машиний 72 хувь нь Tоёота загварын автомашинууд байгаа бол зөвхөн Приус гэхэд л дангаараа 50%-г эзлэж байна. 1997 оноос хойш тус компани 2.9 сая хайбрид машин борлуулаад байгаа нь одоогоор дэлхий хэмжээнд хамгийн түгээмэл хайбрид тэрэг болоод байгаа юм.

Цахилгаан автомашины хувьд нэлээд олон компани үйлдвэрлэж байгаа бол энэ оны 4 сарын байдлаар Ниссан компаний Leaf загвар 27 мянга, Мицубиши конпаний i-MiEV загвар 17 мянган ширхэг тус тус худалдаалагдаж дэлхий дээрх хамгийн түгээмэл цахилгаан автомашинд тооцогдож байна. Автомашин үйлдвэрлэгч компаниуд хайбрид автомашины судалгаа, үйлдвэрлэлийг үргэлжлүүлэн суудлын, ачааны, автобус зэрэг олон төрлийн автомашин, мотоцикл, унадаг дугуйнаас авахуулаад галт тэрэг хүртэл зохион бүтээж, үйлдвэрлэж эхлээд байна. Харин батерейн энергийн багтаамж хангалттай хэмжээнд хүрээгүй байгаагаас цахилгаан автомашинууд одоогоор ихэвчлэн зөвхөн суудлын тэргээр хязгаарлагдаж байна. Өмнө нь үйлдвэрлэгдэн худалдаалагдаж ирсэн цахилгаан автомашинууд хүч чадал, багтаамж багатай, шатахуунт хөдөлгүүр бүхий автомашинтай зүйрлэвэл ихэвчлэн 600-1000 сс хэмжээний хөдөлгүүр бүхий машинуудтай адил үзүүлэлттэй байсан юм. Тэгвэл Тоёота компани уламжлалт RAV-4 загварт тулгуурласан RAV 4 EV нь цахилгаан машиныг энэ оны эхээр худалдаалж эхлээд байна. Энэ нь нийтийн хэрэгцээнд зориулагдан их хэмжээгээр үйлдвэрлэгдэх хамгийн анхны SUV (бидний нэрлэж заншсанаар дунд оврын жийп) машин болж байгаа юм.

Автомашин үйлдвэрлэгч бусад компаниуд SUV төрлийн машины концепт загваруудыг танилцуулж байсан боловч их хэмжээгээр үйлдвэрлэгдэх тухай одоогоор хараахан зарлаагүй байгаа билээ. RAV 4 EV цахилгаан машин 2000 сс шатахуунт хөдөлгүүртэй адил хүчин чадлыг үзүүлэх боломжтой юм. Автомашин үйлдвэрлэгчдийн ойрын зорилт нь хайбрид болон цахилгаан автомашины овор хэмжээ, жинг багасгаж, эдийн засгийн үр ашгийг нэмэгдүүлж илүү олон төрлийн автомашинд нэвтрүүлэхэд чиглэж байна. Үүний тулд энергийн өндөр нягтрал бүхий батерей үйлдвэрлэх шаардлага гарч байгаа юм. Одоогоор никел-металл батерей голлон ашиглагдаж байгаа бөгөөд овор хэмжээ харьцангуй том, жин ихтэй учир машины жинг 15-20 хувь нэмэгдүүлдэг. Мөн үйлдвэрлэлийн технологийн төвөгтэй байдал нь автомашины үнийг хямдруулахад сөрөгөөр нөлөөлж байна. Харин никел-металл батерей нь 100% дахин боловсруулж ашиглах боломжтойгоороо байгальд хоргүй давуу талтай. Мөн батерейн насжилт 8-10 жилийн хугацаатай бөгөөд загваруудын онцлогоос хамааран суурилагдсан батерейг машины нийт гүйлт 160-240 мянган км хүртэл солих шаардлагагүй юм. Сүүлийн үед өндөр нягтрал бүхий лити ионы болон бусад төрлийн батерейн судалгаа эрчимтэй хийгдэж, тэдгээрийн зарим ололтуудыг сүүлийн үеийн загваруудад ашиглаж эхлээд байна. Мөн өнгөрсөн онд лити ионы батерейг түргэн цэнэглэх технологи бий болж 5 минутад батерейн 90%-г, 10 минутад 100% тус тус цэнэглэх боломжтой болов.

Монголчуудын хувьд сонирхолтой байж болох нэг асуудал нь цаг агаарын хүйтэн нөxцөлд шинэ төрлийн автомашинууд хэр тохиромжтой байх асуудал юм. Үйлдвэрлэгчид цахилгаан болон хайбрид автомашиныг уламжлалт машинтай адил нөхцөлд ашиглах бүрэн боломжтой хэмээн нотлож байгаа боловч хэт хүйтэн нөхцөлд батерей тэсвэр муутай гэдгийг хүлээн зөвшөөрч байна. Жишээлбэл Аляскад -56 градусын хүйтэн нөхцөлд ажиллуулж туршсан Приус машины батерэй хөлдөж ажиллагаагүй болж байжээ. Гэхдээ хэт хүйтэн нөхцөлд шатахуунт хөдөлгүүрийг харьцангуй удаан хугацаагаар ажиллуулах, нэмэлт халаагч суурилуулах зэргээр батерей орчмын температурыг шаардлагат хэмжээнд барьж дээрх хүндрэлээс зайлсхийх боломжтой юм. Сүүлийн үед цахилгаан болон хайбрид машины дэвшилттэй талуудыг нэгтгэн, цахилгаан төхөөрөмжөөс цэнэглэх боломж бүхий plug-in hybrid (PHEV) технологи бүхий автомашинууд үйлдвэрлэгдэж байна. Тоёота компани гэр ахуйн цахилгаан сүлжээнд залгаж цэнэглэх боломжтой plug-in Приус машиныг үйлдвэрлэн худалдаанд гаргаад байна. Одоогийн байдлаар хайбрид автомашины шатахуун зарцуулалтын хамгийн хэмнэлттэй үзүүлэлт нь 1л шатахуунаар 30-38км зайг туулж байгаа бол шинэ plug-in Приусын хувьд бараг 3 дахин буюу 57 км хүртэл нэмэгдүүлж чадсан байна. Энэ нь Япон улсын автозамын нөхцөлд, шатахуун болон цахилгааны нэг удаагийн бүрэн цэнэглэлтээр 1400 км зайг туулах боломжтой болно гэсэн үг юм.

Дашрамд дурдахад энэ болон дараах бичлэгийг нэгэн уралдаанд сойсон боловч эхний шатнаас мултарч чадаагүй юм. Мултарсан нийтлэлүүдийг сонирхож байвал энд дарж уншаарай.

.

дэлгэрэнгүй

Өмнөд Солонгосын анхны цахилгаан автомашин

Автомашин үйлдвэрлэгч дэлхийн хэмжээний томоохон компаниудын нэгт тооцогдох Өмнөд Солонгосын Хьюндай, Киа компаниуд өмнө нь цахилгаан автомашины туршилтын загваруудыг танилцуулж байсан бол Киа компани өнгөрөгч сараас эхлэн Kia Ray EV загварыг үйлдвэрлэлд шилжүүлж цахилгаан автомашин үйлдвэрлэлтээр тус улсад анхдагч болоод байна. Уг цахилгаан машин нь шатахуунаар ажилладаг Ray CUV загварт суурилсан бөгөөд 1 л-ийн багтаамжит хөдөлгүүрийг 50 кВт-ын цахилгаан хөдөлгүүр болон 16.4 кВт.цаг лити-ионы полимер батерейгээр сольж нэг удаагийн бүрэн цэнэглэлтээр 140 км хүртэлх зайг туулах боломж бүрдүүлжээ. Шинэ цахилгаан машиныг 220 в-ын ахуйн цахилгаан сүлжээнээс ердийн байдлаар 6 цагийн хугацаанд бүрэн цэнэглэх боломжтой бол хурдан цэнэглэх горимд 25 минут шаардагддаг байна.

Машины суудал болон шалан дор 330 в-ын лити-ионы полимер батерейн багц байрлана. Мөн тормозны системээс гидравлик даралт үүсгэх шинэ төрлийн нөхөн сэргээгдэх тоормозны системээр тоноглогджээ. Үүгээр тормозлох үеийн илүүдэл энергиэр батерейг цэнэглэхээс гадна олон төрлийн замын нөхцөлд тохирсон тормосны педалын хүчээр хангадаг байна. Мөн Ниссан, Тоётогийн цахилгаан автомашинуудтай адил аудио дохиоллын системээр тоноглогдож 20 км/ц-аас бага хурдтай явах үед шатахуунт машинтай төстэй дуу авиа гаргадаг бол хянах самбарт цахилгаан хөдөлгүүрийн үйл ажиллагааг харуулж, батерейн үлдэгдэл цэнэгийн хэмжээ, түүгээр туулах зайг харуулдаг байна.

Үүнээс гадна 7 инчийн дэлгэц бүхий цахилгаан автомашины навигацийн систем нь тус улсад одоогоор ашиглагдаж байгаа цахилгаанаар цэнэглэх 500-аад станцаас хамгийн ойр байгаа станцуудын байршлыг заадаг байна. Тус улсын засгийн газар ирэх оны эцэс гэхэд цахилгаанаар цэнэглэх станцын тоог 3100-д хүргэхээр төлөвлөж байгаа юм. Киа компани уг машиныг одоогоор энгийн хэрэглэгчдэд худалдаалахгүй бөгөөд бодит хэрэглээнд хэр зэрэг тохиромжтой байгааг шалгах, ирээдүйн цахилгаан машины технологийн хөгжүүлэлтэд шаардагдах мэдээллүүдийг цуглуулах зэрэг судалгаа сайжруулалтын зорилгоор засгийн газар болон нийтийн үйлчилгээний газруудад ашиглуулахаар төлөвлөж байна.

 эх сурвалж, gizmag

дэлгэрэнгүй

ULTra PRT автомат машин ашиглагдаж эхэллээ

Лондоны Heathrow нисэх буудалд ULTra PRT хэмээгдэх автомат жолоодлогот цахилгаан машин ашиглагдаж эхэллээ. Эхний ээлжинд 5-р терминал болон автомашины 2 зогсоолын хоорондох 3.8 км зайд зорчигчдыг тээвэрлэж эхлээд байна. Одоогоор 22 автомат машинаар өдөрт нийт 800 зорчигчийг 40 км/ц хүртэлх хурдтайгаар тээвэрлэх хүчин чадалтай юм. Мөн эдгээр шинэ машинууд ямар нэг хэлбэрээр осол гаргах магадлал бага бөгөөд аюулгүйн үнэлгээ 95%-д хүрсэн хэмээн New York Times сонин онцолсон байна.

Шинэ автомат машинд төмөр зам, цахилгаан соронзон орон зэрэг тусгай байгууламжууд шаардлагагүй, зөвхөн оптик навигаци бүхий зам байхад л хангалттай юм. Байгаль орчинд сөрөг нөлөө багатай, үр ашиг өндөртэй иймэрхүү автомат машин шинэ санаа биш бөгөөд өмнө нь Арабын Нэгдсэн Эмират улсын Masdar хотод туршигдаж байжээ. Мөн цаашид автобус, такси зэрэг хот доторхи тээврийн хэрэгслүүдийг орлуулан ашиглах боломжтой юм. Одоогоор адил төрлийн тээврийн хэрэгслүүдийг Энэтхэг, АНУ-д ашиглаж эхлэхээр төлөвлөөд байна.

эх сурвалж; popsci

дэлгэрэнгүй